อำนาจปกครองบุตร ใครได้สิทธิ ศาลพิจารณาจากอะไร?

อำนาจปกครองบุตรคืออะไร?

อำนาจปกครองบุตร หมายถึง สิทธิตามกฎหมายที่บิดามารดาหรือผู้ปกครองมีต่อบุตรผู้เยาว์หรือผู้อยู่ในปกครอง

อำนาจปกครองประกอบด้วยสิทธิ ดังนี้

• กำหนดที่อยู่ของบุตร
• ว่ากล่าวตักเตือนหรือทำโทษเพื่ออบรมสั่งสอน โดยไม่เป็นการทารุณกรรมหรือใช้ความรุนแรง
• ให้บุตรทำการงานตามสมควรแก่ความสามารถและฐานานุรูป
• เรียกบุตรคืนจากบุคคลอื่นซึ่งกักตัวบุตรไว้โดยมิชอบด้วยกฎหมาย

สิทธิข้างต้นเป็นไปตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1567

ตัวอย่างคำพิพากษาศาลฎีกา

คำพิพากษาฎีกาที่ 3461/2541

ศาลวินิจฉัยว่า "บุคคลอื่น" ตามมาตรา 1567 (4) หมายถึงบุคคลที่มิใช่ผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร หากผู้ใดมิใช่บิดาหรือมารดาโดยชอบด้วยกฎหมาย ย่อมไม่มีสิทธิใช้อำนาจปกครองบุตร และหากกักตัวเด็กไว้ มารดาหรือบิดาที่มีอำนาจปกครองสามารถเรียกบุตรคืนได้

---

ผู้ปกครองคืออะไร?

ผู้ปกครอง คือ บุคคลซึ่งศาลแต่งตั้งให้ทำหน้าที่แทนบิดามารดา กรณีผู้เยาว์ไม่มีบิดามารดา หรือบิดามารดาถูกถอนอำนาจปกครอง

หากยังมีบิดาหรือมารดาที่ชอบด้วยกฎหมายอยู่ จะยังไม่สามารถแต่งตั้งผู้ปกครองได้ เว้นแต่บุคคลนั้นถูกถอนอำนาจปกครองแล้ว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1585

คำพิพากษาฎีกาที่ 749/2542

ศาลวินิจฉัยว่า การตั้งผู้ปกครองสามารถทำได้เฉพาะกรณี ผู้เยาว์ไม่มีบิดามารดา หรือบิดามารดาถูกถอนอำนาจปกครองแล้วเท่านั้น

---

พ่อกับแม่ ใครมีสิทธิในตัวลูกมากกว่ากัน?

ก่อนพิจารณาว่าใครมีสิทธิมากกว่า ต้องพิจารณาก่อนว่าเป็น บิดาและมารดาโดยชอบด้วยกฎหมาย หรือไม่

1. ความเป็นมารดาโดยชอบด้วยกฎหมาย

เด็กที่เกิดจากหญิงใด ถือว่าเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของหญิงนั้นเสมอ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1546

คำพิพากษาฎีกาที่ 3290/2545

แม้บิดาและมารดาจะไม่ได้จดทะเบียนสมรส เด็กก็ยังเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของมารดา

2. ความเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมาย

เด็กจะเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของบิดา เมื่อเข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา 1547 ดังนี้

• เด็กเกิดระหว่างที่บิดามารดาสมรสกัน
• บิดามารดาจดทะเบียนสมรสภายหลังเด็กเกิด
• บิดาจดทะเบียนรับรองบุตร
• ศาลพิพากษาว่าเด็กเป็นบุตร

สิทธิของบิดาและมารดา

กฎหมายกำหนดให้บิดาและมารดาที่ชอบด้วยกฎหมาย มีสิทธิในตัวบุตรเท่าเทียมกัน เว้นแต่ฝ่ายใดถูกถอนอำนาจปกครอง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1566

คำพิพากษาฎีกาที่ 939/2563

ศาลยืนยันว่า บิดาและมารดาที่ชอบด้วยกฎหมาย เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรร่วมกัน

---

จดทะเบียนสมรสแล้ว ลูกเป็นสิทธิของใคร?

หากบิดามารดาจดทะเบียนสมรส หรือจดทะเบียนสมรสภายหลังเด็กเกิด เด็กจะเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของทั้งพ่อและแม่ โดยมีผลย้อนหลังตั้งแต่วันเกิดของเด็ก ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1557

คำพิพากษาฎีกาที่ 7345/2560

ศาลวินิจฉัยว่า การเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายมีผลย้อนหลังถึงวันเกิดของเด็ก เด็กจึงมีสิทธิเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูย้อนหลังได้

---

ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ลูกเป็นสิทธิของใคร?

แม้บิดามารดาจะไม่ได้จดทะเบียนสมรส เด็กยังเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของมารดาเสมอ ตามมาตรา 1546

หากบิดาต้องการมีสิทธิในตัวบุตร สามารถดำเนินการดังนี้

• จดทะเบียนรับรองบุตร
• ขอให้ศาลมีคำพิพากษาว่าเด็กเป็นบุตร

เมื่อดำเนินการแล้ว บิดาจะมีสิทธิในตัวบุตรเช่นเดียวกับมารดา

---

หย่าแล้ว ลูกจะอยู่กับใคร?

การหย่าไม่ทำให้ความเป็นบิดาและมารดาโดยชอบด้วยกฎหมายสิ้นสุดลง ทั้งสองฝ่ายยังคงมีสิทธิในตัวบุตร

หากหย่าโดยความยินยอม คู่สมรสสามารถตกลงกันเรื่องการใช้อำนาจปกครองและการเลี้ยงดูบุตรได้

หากตกลงกันไม่ได้ ศาลจะเป็นผู้กำหนดว่าใครควรมีสิทธิเลี้ยงดูบุตร ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1520

ศาลพิจารณาจากอะไร?

• ความสามารถในการเลี้ยงดูบุตร
• ความพร้อมด้านการเงินและสภาพแวดล้อม
• ความประพฤติของบิดาและมารดา
• ความผูกพันระหว่างบุตรกับผู้ปกครอง
• ความสมัครใจของบุตร (ตามวัยและวุฒิภาวะ)
• กรณีเด็กยังเล็ก ศาลมักพิจารณาให้มารดามีโอกาสได้รับสิทธิมากกว่า หากเป็นประโยชน์ต่อเด็ก