รู้ไว้ก่อนจดทะเบียนสมรส !

การจดทะเบียนสมรสเป็นกระบวนการที่สำคัญตามกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของประเทศไทย ซึ่งทำให้คู่สมรสได้รับสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายอย่างครบถ้วน หลายคนอาจมองข้ามข้อดีและข้อเสียของการจดทะเบียนสมรส หรือไม่ได้ตระหนักถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นหากเลือกใช้ชีวิตคู่โดยไม่จดทะเบียนสมรส

บทความนี้จะอธิบายข้อเสียของการไม่จดทะเบียนสมรส พร้อมทั้งข้อดีของการจดทะเบียนสมรส เพื่อช่วยให้คู่รักสามารถตัดสินใจได้อย่างรอบคอบ

---

ข้อเสียของการไม่จดทะเบียนสมรส

ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า "สามีภรรยาโดยชอบด้วยกฎหมาย" จะเกิดขึ้นได้ต่อเมื่อทั้งสองฝ่ายได้จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายเท่านั้น

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1457
"การสมรสจะมีได้เฉพาะเมื่อได้จดทะเบียนแล้วเท่านั้น"

ดังนั้น หากไม่ได้จดทะเบียนสมรส แม้จะอยู่กินกันมานานหรือมีบุตรร่วมกัน ก็อาจไม่ได้รับสิทธิบางประการตามกฎหมาย

---

ผลกระทบของการไม่จดทะเบียนสมรส

1. สิทธิในทรัพย์สิน

คู่รักที่อยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส ทรัพย์สินที่ได้มาระหว่างอยู่ร่วมกัน ไม่ถือเป็นสินสมรสตามกฎหมาย

หากต่างฝ่ายต่างมีส่วนร่วมในการซื้อทรัพย์สิน อาจถือเป็นกรรมสิทธิ์ร่วม แต่หากมีเพียงฝ่ายเดียวเป็นผู้หาเงินซื้อ อีกฝ่ายไม่มีสิทธิได้รับส่วนแบ่งโดยอัตโนมัติ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1373
"อสังหาริมทรัพย์ที่จดทะเบียนไว้ ให้สันนิษฐานว่าผู้มีชื่อในทะเบียนเป็นผู้มีสิทธิครอบครอง"

ตัวอย่างเช่น หากฝ่ายชายเป็นผู้ซื้อที่ดินเพียงผู้เดียว และชื่อในโฉนดเป็นของฝ่ายชาย เมื่อเลิกรากัน ฝ่ายหญิงจะไม่มีสิทธิเรียกร้องแบ่งที่ดิน เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่ามีส่วนร่วมในการได้มาซึ่งทรัพย์สินดังกล่าว

---

2. สิทธิในการปกครองบุตร

หากไม่ได้จดทะเบียนสมรส กฎหมายถือว่ามารดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย

บิดาที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับมารดา หากต้องการมีสิทธิใช้อำนาจปกครองบุตร ต้องดำเนินการฟ้องศาลเพื่อรับรองบุตรตามกฎหมาย

---

3. สิทธิรับมรดก

ผู้ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส จะไม่มีฐานะเป็นทายาทโดยธรรมของอีกฝ่ายหนึ่ง หากไม่มีพินัยกรรม ก็ไม่มีสิทธิได้รับมรดก

---

4. สิทธิในการดำเนินคดีอาญาแทนคู่ชีวิต

หากอีกฝ่ายหนึ่งตกเป็นผู้เสียหายในคดีอาญา ผู้ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส จะไม่มีสิทธิในฐานะคู่สมรสในการดำเนินการบางประการแทนผู้เสียหาย

---

5. สิทธิในการเยี่ยมผู้ต้องขัง

หากคู่ชีวิตถูกควบคุมตัวหรือถูกจำคุก ผู้ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส อาจไม่มีสิทธิเข้าเยี่ยมในฐานะคู่สมรสตามระเบียบของทางราชการ

---

6. สิทธิในการยื่นภาษีร่วมกัน

คู่รักที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ไม่สามารถใช้สิทธิยื่นแบบภาษีร่วมกัน หรือรับสิทธิประโยชน์ทางภาษีในฐานะคู่สมรสได้

---

7. การจัดงานแต่งงานไม่ทำให้เป็นคู่สมรสตามกฎหมาย

แม้จะจัดพิธีแต่งงานอย่างถูกต้องตามประเพณี แต่หากไม่ได้จดทะเบียนสมรส กฎหมายยังไม่ถือว่าเป็นสามีภรรยาโดยชอบด้วยกฎหมาย

---

8. ไม่มีสิทธิฟ้องชู้

หากไม่ได้จดทะเบียนสมรส แม้อีกฝ่ายจะไปจดทะเบียนสมรสกับบุคคลอื่น ก็ไม่มีสิทธิฟ้องเรียกค่าทดแทนฐานชู้ตามกฎหมาย

---

สรุป

การจดทะเบียนสมรสไม่ได้เป็นเพียงพิธีการเท่านั้น แต่เป็นการรับรองสิทธิและหน้าที่ของคู่สมรสตามกฎหมาย ทั้งในเรื่องทรัพย์สิน บุตร มรดก สิทธิทางภาษี และสิทธิในการดำเนินคดีต่าง ๆ

หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับการจดทะเบียนสมรส การหย่า การแบ่งสินสมรส หรือสิทธิของคู่สมรส ควรปรึกษาทนายความเพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมกับแต่ละกรณี